Cách đo kích thước miệng chai để chọn đúng nắp chai, nắp nhôm (kèm bảng tra)

"Nắp vừa khít chai mẫu nhưng lô hàng lại bị lỏng", "đặt nắp đúng số mà đóng vào vẫn rò" – những tình huống này rất phổ biến, và nguyên nhân gần như luôn giống nhau: miệng chai chưa được đo đúng cách hoặc chưa hiểu các thông số của nắp chai.

Bài viết hướng dẫn từng bước đo miệng chai bằng thước kẹp, giải thích các ký hiệu kỹ thuật thường gặp và cách tránh những lỗi chọn sai cỡ nắp.

Vì sao phải đo chính xác?

Nắp chai làm việc với dung sai rất nhỏ, thường chỉ vài phần mười milimet. Nắp hơi rộng khiến lót không ép kín mặt miệng chai và sản phẩm rò rỉ; nắp hơi chật thì khó đóng, dễ nứt chai hoặc rách nắp. Với nắp nhôm ROPP, chiều cao cổ chai sai lệch còn khiến ren tạo sai vị trí và đai chống trộm không bám gờ.

Ngoài ra, chai thuỷ tinh luôn có dung sai sản xuất: các chai trong cùng lô có thể chênh nhau một chút, giữa các lô hoặc giữa các nhà máy có thể chênh nhiều hơn. Vì vậy cần đo nhiều chai chứ không chỉ một.

Dụng cụ cần chuẩn bị

• Thước kẹp điện tử độ chính xác 0,01 mm – rẻ, dễ đọc, rất đáng đầu tư.
• Thước kẹp cơ (du xích) nếu không có thước điện tử.
• 5–10 chai mẫu sạch, khô, lấy ngẫu nhiên trong lô.
• Nắp đang dùng (nếu có) để đối chiếu.
• Bảng ghi kết quả.

Không nên dùng thước dây hay thước nhựa thẳng để đo miệng chai – sai số có thể tới cả milimet, đủ để chọn sai cỡ nắp.

Các thông số miệng chai cần đo

Trong ngành bao bì, phần miệng chai được gọi là "finish" và được mô tả bằng một số thông số tiêu chuẩn. Các ký hiệu T, E, I, H, S dưới đây được dùng phổ biến theo hệ tiêu chuẩn của Hiệp hội Bao bì Thuỷ tinh (GPI):

Hướng dẫn đo từng bước

Bước 1: Đo đường kính ngoài đỉnh ren (T)

Dùng hàm ngoài của thước kẹp, kẹp ngang qua hai đỉnh ren đối diện. Xoay chai và đo ở hai đến ba vị trí khác nhau, ghi giá trị lớn nhất vì miệng chai có thể hơi ô-van.

Bước 2: Đo đường kính chân ren (E)

Đặt hàm thước vào khe giữa hai vòng ren và đo. Hiệu số giữa T và E cho biết độ sâu ren.

Bước 3: Đo đường kính trong (I)

Dùng hàm trong của thước kẹp đưa vào lòng miệng chai và mở ra đến khi chạm thành.

Bước 4: Đo chiều cao cổ (H)

Dùng thanh đo sâu ở đuôi thước kẹp, đo từ mặt miệng chai xuống gờ cổ hoặc vai chai.

Bước 5: Đếm vòng ren và đo bước ren

Đếm số vòng ren quanh cổ chai và đo khoảng cách giữa hai đỉnh ren liên tiếp theo chiều dọc.

Bước 6: Ghi kết quả và lặp lại

Đo tối thiểu năm chai, ghi vào bảng, tính giá trị nhỏ nhất, lớn nhất và trung bình.

Cách đọc ký hiệu kích thước

Có hai cách gọi thường gặp:

• Theo cặp số "đường kính x chiều cao": phổ biến với nắp nhôm. Số đầu là đường kính, số sau là chiều cao nắp, đơn vị milimet.
• Theo tiêu chuẩn miệng chai dạng "28/410", "38/400": phổ biến với chai và nắp nhựa. Số đầu là đường kính T tính bằng milimet, số sau là mã kiểu ren – quy định chiều cao cổ và số vòng ren. Hai chai cùng đường kính nhưng khác mã ren sẽ cần nắp khác nhau.

Khi trao đổi với nhà cung cấp, nên gửi kèm số đo và ảnh chụp cổ chai đặt cạnh thước để tránh nhầm lẫn.

Đo miệng hũ miệng rộng

Với hũ nhựa, hũ thuỷ tinh dùng nắp cuốn mép và màng seal, cần đo thêm:

• Đường kính ngoài gờ miệng – nắp cuốn mép sẽ cuốn ôm phần gờ này.
• Độ dày thành miệng – đây là bề mặt màng seal dán vào.
• Độ phẳng mặt miệng – mặt miệng cong vênh khiến màng seal bám không đều.

Lỗi thường gặp khi chọn sai cỡ nắp

Câu hỏi thường gặp

Không có thước kẹp thì làm sao?

Có thể gửi chai mẫu hoặc ảnh chụp cổ chai đặt cạnh thước cho nhà cung cấp nắp để được đo giúp.

Một loại nắp có dùng chung cho nhiều mẫu chai không?

Được nếu các chai có cùng tiêu chuẩn miệng. Tuy vậy vẫn nên đóng thử với từng mẫu chai.

Đổi nhà cung cấp chai có phải đổi nắp không?

Không nhất thiết, nhưng phải đo lại, vì mỗi nhà máy thuỷ tinh có khuôn và dung sai khác nhau.

Ảnh bìa: ArtMechanic / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0